ضرورت ترجمه شعر زنان / آزاده دواچی
1388/8/17
بررسی ضرورت ترجمه شعر زنان
آزاده دواچی
ترجمه آثار و متون از زبانهای دیگر به زبان فارسی از دیرباز به عنوان یکی از راههای بسط گسترش فرهنگی و آشنایی و شناخت با ادبیات کشورهای دیگر همواره انجام می شده است و تاکنون ادامه یافته است . تأثیر مثبت ترجمه بر ادبیات هر کشوی غیر قابل انکار است . شعر زنان هم بخش مهمی از ادبیات هر کشور را تشکیل می دهد و یکی از منابع مهم ترجمه متون ادبی به حساب می آید. از آنجایی که در چند دهه اخیر پیشرفتهای چشمگیری در جامعه ادبی زنان ایران صورت گرفته است ، به نظر می رسد که نیاز به ترجمه شعر زنان در حال حاضر بیشتر از پیش احساس می شود . با این حال به دلیل اینکه شعر زنان ایران در چند دهه اخیر با چالشهای گوناگونی مواجه گشته ، ترجمه و معرفی شاعران زن هم بی تأثیر از این چالشها نبوده است.
اهمیتی که ترجمه شعر زنان می تواند چه در جامعه و چه در بستر ادبیات ایجاد کند به شرح زیر طبقه بندی می شود :
تأثیر فرهنگی : زنان در شعرو از طریق زبان ِشعر نوعی از ماهیت فرهنگی خود را به تصویر می کشند . این ماهیت بسته به محیط فرهنگی و جامعه ای که فرد در ان رشد یافته است می تواند متفاوت باشد . مسئله هویت فرهنگی که در شعر جای میگرد و از طریق آن منتقل می شود امری غیر قابل انکار است . در نتیجه هر شاعر زن در شعرش بخشی از هویت فرهنگی جامعه خود را از دیدگاه فردی اش به تصویر می کشند . با ترجمه شعر زنان این هویت فرهنگی کشف شده و به زبان مقصد منتقل می شود. این هویت فرهنگی بستر مناسبی برای آشنایی زنان جامعه با نحوه زیستن و نوع نگرش زنان جوامع دیگر بهغدغه های فرهنگی و اجتماعی پیرامونشان می باشد . همینطور از طریق خواندن اشعار زنانِ دیگر نقاط جهان می توان به این نکته پی برد که نگرش افراد یک جامعه به زنان تا چه حد متفاوت و یا مشابه با آن چیزی است که در جامعه ایران در جریان است. تعبیر هویت زنانه به زبان دیگر و به فرهنگ دیگر نوعی از ارتقاء فرهنگی را به تصویر خواهد کشید که تاثیرش را بر هر یک از افراد جامعه در درا ز مدت خواهد گذاشت . به تعبیری می توان گفت که ترجمه شعر زنان می تواند به عنوان نوعی از تعامل اجتماعی در نظر گرفته شود که از طریق آن ضعفها و نقاط مثبت و قدرت هر فرهنگ و دیدگاهش نسبت به جامعه زنانه نمایان خواهد شد . همینطور با خواندن اشعار زنان می توان دریافت که چه طور زنان در فرهنگهای مختف رویکردهای خودشان و باورهایشان را نسبت به مسائل متفاوت زندگی در اشعار خود بیان کرده اند .
تأثیر سیاسی : شعر زنان همچنین از منظر فعالیتها و حساسیتهای سیاسی دارای اهمیت می باشد . شاعران زن در دیگر نقاط جهان عکس العملهای و انتقادات متفاوت خود را نسبت به سیاستهای متفاوت جامعه و جهان ابراز کرده اند . در بعضی از موارد بازتاب این فعالیتها و نگرانیهای سیاسی و اجتماعی در شعرهای آنان قابل مشاهده و بررسی است . شاعرانی چون سیلویا پلاث ، کارول آ ن دافی و غاده سلمان و دیگر شاعران که انتقاد های خود را نسبت به چالشهای سیاسی رایج چه در جهان پیرامون و چه در جامعه خود ، در شعر شان منعکس کرده اند و تمامی این انتقاد ها با ترجمه به زبان مقصد منتقل می شود و بر فعالیتهای سیاسی و اجتماعی شاعران زن تأثیر خود را خواهد گذاشت . در نتیجه شاعران زن از آن بهره جسته و نوعی الگو را برای حضور در حرکتها و فعالیتهای سیاسی و اجتماعی سرلوحه خود قرار می دهند . الگویی که می تواند بر میزان فعالیتهای سیاسی زنان شاعر تأثیر گذارد و خط مشیی برای تفکر و انتقادات سیاسی و حضور گسترده آنها به عنوان عضو فعا ل جامعه ادبی باشد .
تاثیر ادبی : از آن جایی که زبان زنانه در نگاه و رویکردش تا حدودی متفاوت از مردان عمل می کند در نتیجه شعر زنان می تواند به عنوان یکی از شاخه های مستقل ادبی در نظر گرفته شود . ترجمه شعر زنان و تأثیر آن بر ادبیات زنان از وجوه بسیاری حائز اهمیت است و می تواند مورد بررسی قرار گیرد ؛ بررسی عواملی چون مانند نگاه متفاوت زنان به زبان و عملکرد آنان نسبت به زبان زنانه ، مادرانگی و اهمیت و بازتا ب آن در شعر ، همینطور به کار گیری و نوع متفاوت استفاده از کلمات برای بروز احساسات و عواطف زنانه و در مواردی چون تئوریهای زبان زنانه و باز تا ب و تاثیر آن در ترجمه و تعبیر شعر زنان و دیدگاه متفاوت آنها به مقوله شعر، همینطور انگیزه به کار گیری شعر در راستای پر رنگ کردن اهداف زنانه که می توانند نقش تأثیر گذار خود را در شعر زنان ایجاد کنند . علاوه بر این از دیگرتأثیرات بر ادبیات زنان می توان از رشد ماهیتهای زبان زنانه نام برد که جدا از دیگر عوامل به صورت رویکردی مشخص در ترجمه اشعار نمایان می شود و در نتیجه این ماهیت می تواند در کل و به صورت حقیقی بر شعر زنان مؤثر واقع شود.
تمامی این عوامل فرهنگی سیاسی و ادبی ازطریق ترجمه وارد زبان شعر زنان شده و در دراز مدت می تواند بر الگوهای شعری زنان و ادبیات آنها تأثیر گذاشته و راه گشای اهداف بلند مدت شود . علاوه بر این ، در ترجمه شعر زنان آن الگوهای مشترک شعر زنان و باورهایشان به اشتراک گذاشته می شود و نقطه عطفی در تبدیل و تعبیر باورها به زبان دیگر خواهد بود ؛ در نتیجه باعث پررنگ شدن و هم صدایی شاعران زن در کل جهان برای خواندن سرودی مشترک خواهد شد . با وجود تمامی این تأثیرات مثبت که ترجمه شعر زنان می تواند ایفا کند ، هنوز مقوله ترجمه آثار آن به عنوان بخشی مستقل جا نیفتاده است و دلیل آن وجود تفاوتهای فرهنگی است که میان ایران و دیگر کشورهای جهان وجود دارد. مواردی که باعث می شوند ترجمه زنان نتواند بدون سانسور حضور پیدا کند عواملی چون ممنوع بودن هم عقاید جنس گرایی در ادبیات ، آزادی بیان در طرح آمال و اروزهای آزادی خواهانه زنان و مغایرت آن با تعالیم رایج در اجتماع و همینطور ممنوعیت حضور برهنه کلمات در شعر از اهم این معضلات می باشند . در اکثر موارد ترجمه شعر زنان به دلیل آشکار ساختن روساختها و بناهای فکری و عقیدتی زنانه که می تواند در سوگیریهای مشخص اجتماعی و سیاسی مورد استفاده قرار گیرد ، با مخالفت مواجه شده و مجوز انتشار نمی گیرند . این موانع نه تنها موجب مانع بسط و توسعه فرهنگی در جامعه ادبی زنان می شوند بلکه تعامل ادبی نقاط مشترک و دیدگاههای زنانه را در جامعه زنان بر هم می زنند . با این همه نیاز به معرفی و ترجمه شعر زنان به صورت گسترده بیشتر از پیش احساس می شود ، چرا که آشنایی با اشعار زنان و بسط آن می تواند به باز شدن افق فکری و اندیشه زنان شاعر کمک شایانی کند و راههای مؤثرتر ی را در جهت اعتلای فرهنگی زنان و جامعه ادبی آنها به انجام برساند . با امید به اینکه این راه پر رنگ تر و مشخص تر از پیش ادامه یابد و ترجمه اشعار زنان و معرفی آنان به صورت یکی از شاخه های مستقل ترجمه رواج یابد . | 
